نظریۀ «معماری جمعی» در معماری معاصر کشورهای اسلامی تحلیل و بررسی گونه‌های مختلف معماری جمعی در معماری معاصر کشورهای اسلامی بر اساس ارتباط «معمار - کاربر»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه آموزشی معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

بیان مسئله: واژه­‌هایی همچون؛ معماری مشارکتی، معماری جمعی، معماری اجتماعی و ... به‌طورکلی به گونه­‌های مختلفی از حضور کاربر در فرایند طراحی معماری اشاره دارند هرچند که هر یک به لحاظ نوع و سطح مشارکت کاربر در فرایند طراحی با دیگری متفاوت است. بسیاری از منابع موجود در این حوزه­ها بیشتر به جنبه­‌های نظری مشارکت در طراحی پرداخته‌اند، و کمتر به نمونه­‌های بارز آن در معماری معاصر پرداخته شده است. از سویی دیگر معمولاً زمانی که صحبت از مشارکت در طراحی می‌­شود بیشتر یادآور دخالت مستقیم کاربران از طریق پرسش‌نامه، کارگاه و حتی حضور در مرحله ساخت بنا است. این تحقیق به دنبال پاسخ به این پرسش است که گونه­‌های مشارکتی معماری معاصر کشورهای اسلامی شامل چه مواردی است؟
هدف مقاله: رسیدن به طبقه‌­بندی و گونه­‌شناسی معماری جمعی در کشورهای اسلامی.
روش­‌شناسی تحقیق: در این تحقیق علاوه بر روش تحقیق کیفی، با استفاده از روش تحقیق عملیاتی-تکنیکی سعی بر این است تا بتوان با استفاده از نمونه‌های کارآمد و پاسخگوی معماری جمعی به طبقه‌بندی و گونه‌­شناسی رویکردهای آن دست پیدا کرد. شیوه گردآوری اطلاعات علاوه بر مطالعات کتابخانه‌­ای و منابع معتبر این حوزه، از طریق بازدید میدانی، مصاحبه­‌های تشخیصی و محتوایی صورت‌گرفته است.
فرضیه‌های مقاله: گونه‌­های مشارکتی تأویلی و ناحیه­‌گرا بیشتر در معماری معاصر کشورهای اسلامی استفاده می‌­شود.
نتیجه­‌گیری: معماری جمعی، دارای گونه­‌های مختلفی از مشارکت کاربر در فرایند طراحی است به‌طوری‌که بررسی نظریه­‌ها و نمونه­‌های پاسخگوی معماری جمعی نشان می‌­دهد گونه­‌های مختلفی از نحوه تعامل معمار-کاربر وجود دارد؛ این گونه­‌ها شامل: بسیج اجتماعی، مشارکت پرسش‌نامه‌ای، طراحی مشورتی، مشارکت کارکردی، مشارکت تعاملی، ناحیه­‌گرایی و مشارکت تأویلی می­‌باشند. تحلیل و بررسی معماری معاصر کشورهای اسلامی نشان می‌­دهد کاربست نظریه معماری جمعی بیشتر از نظریه­‌های مشارکتی و اجتماعی و از حیث؛ گونه­‌شناسی، بسیج اجتماعی و مشارکت ناحیه­‌گرا و تأویلی، موفق بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


- اسلامی. غ، کامل نیا. ح؛ (1393) معماری جمعی- از نظریه تا عمل، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- حبیبی، محسن؛ سعیدی رضوانی، هادی(1384)، شهرسازی مشارکتی: کاوشی نظری در شرایط ایران، نشریه هنرهای زیبا،  شماره 24، صص 24-15
- سانف، هنری. (1379). پژوهش علمی مشارکتی، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 2
- فتحی، حسن. (1382). ساختمان سازی بامردم، (ترجمه: علی اشرفی)، تهران: دانشگاه هنر.
- کامل نیا، حامد. (1387). معماری و الگو واره­های معماری جمعی، پایان نامه دکترای معماری، دانشگاه تهران.
- کامل نیا، حامد. (1393). الگوواره­های نوین در معماری معاصر کشورهای اسلامی، ششمین کنفرانس ملی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه‌های شهر اسلامی.
-          Arnstein S., (1969) A ladder of citizen participation, AIP Journal,Vol 35:215-224
-          Barrow E., Murphree L, (1998) Community conservation-from concept to practice: A practical framework, Working Paper No.8, in “Community Conservation Research in Africa”, Institute for Development Policy and Management, University of Manchester.
-          Blundel P., Petrescu D., Till J., (2005) Architecture and Participation, Spon Press, London,
-          Carlo G., (2005) Architecture’s public, in Blundel P., Petrescu D., Till J., Architecture and Participation, Spon Press, London:3-22
-          Cross N., (1972) Design participation, London, Academy edition.  
-          Cross N., (1984) Developments in Design Methodology,UK, John Wiley & Sons.
-          Frampton K., Correa C., Robson D., (2001) Modernity and Community: Architecture in the Islamic World,  London, Thames & Hudson, Ltd.
-          Fransis M.,(1988)Proactive Practice: Visionary Thought and Participatory Action in Environmental Change, Places, Volume 12,60-62
-          Friedman Y.,(1970) Mobile Architecture, Toward a City Planned by her Residents, France, Casterman.
-          Habraken N.,(1972) Supports: An Alternative to Mass Housing, New York, Praeger.
-          Hardie G.,(1988) Community Participation Based on three Dimensional Models, Design studies 9,1: 56-61.
-          Hamdi N.,(1984) PSSHAK: Primary support structures and housing assembly kits, in Hatch R., The Scope of Social Architecture, VNR Inc, USA:49-59.
-          Hamdi N., (1991) Housing Without Houses: Participation, Flexibility, Enablement Van Nostrand Reinhold Company, New York, Cincinnati, Atlanta, Dallas, San Francisco.
-          Hamdi N., Goethert R.,(1997) Action Planning for Cities: A Guide to Community Practice, England, Wiley.
-          Hatch R., (1984) The Scope of Social Architecture, USA, VNR Inc.
-          Horelli L., (2002) A Methodology of Participatory Planning, in Bechtel B., Churchman A.,  Handbook of Environmental Psychology, New York, John Wiley & Sons, INC., pp 607-623
-          Hoskyns T., (2005) City/Democracy: Retrieving Citizenship , in Blundel P., Petrescu D., Till J., Architecture and Participation, London ,Spon Press, pp 117-123.
-          Moatasim F., (2005) Practice of Community Architecture: A Case Study of Zone of Opprtunity Housing Co-Operative, Motreal, Unpublished M.S Dissertation, McGill University, Montreal.
-          Pretty J., Gugit L., Thompson J., Scoones I., (1994) Participatory Learning and Action: a Trainer’s Guide, London, IIED.
-          Redstorm J. Grauers H., (2006) Toward user design? On the shift from object to user as the subject of design. Design Studies, 27: 123-139.
-          Roosevelt D., (2004) Community and Coherence, Islam and Architecture, Journal of AD, Vol 74, No 6: 32-38
-          Salama  A.,( 2006) Learning from the Environment: Evaluation Research and Experience Based Architectural.
-          Sanoff  H., (1979) Design Games. Los Altos, CA, William Kaufmann, Inc.
-          Sanoff  H., (1978) Designing with Community Participation, USA ,Dowden, Hutchinson & Ross, Stroudsburg.
-          Sanoff  H. & Sanoff  J., (1981) Learning Environments for Children. Atlanta, GA, Humanics Publishing Group.
-          Sanoff  H., (1990) Participatory Design Theory & Technique. Raleigh, NC: Author.
-          Sanoff  H., (2000) Community Participation Methods in Design and Planning. New York, John Wiley & Sons, Inc.
-          Till J.(2005) The negation of hope, in Blundel P., Petrescu D., Till J., Architecture and Participation, London , Spon Press,pp 23-42.
-          Toker Z., (2007) Recent Trends in Community Design: The Eminence of Participation, Design Studies, 24: 309-323.
-          Wates N.,(2000) The community planning handbook, London, Earthscan.
-          Wates N., Knevit Ch.,(1987) Community Architecture: How People are Creating Their Own Environment, UK ,Penguin Books Ltd .
-          Wulz F., (1986) The Concept of Participation, in H Sanoff (ed) Participatory Design, Theory and Techniques, Bookmasters, Raleigh, NC: 39-48.