https://www.fhja.ir/ فردوس هنر fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://www.fhja.ir/article_732519.html بیان مسئله:در گرافیک محیطی معاصر، هنگامی که نشانه‌ها و تصاویر به صورت چیدمان‌های موقعیت‌محور در فضاهای گذر شهری مانند ایستگاه‌های مترو مستقر می‌شوند، مرز میان تصویر ایستا و تجربه فضامند فرو می‌پاشد و پدیداری نوین از زمان و حرکت شکل می‌گیرد. با وجود پروژه‌های متعدد واکنش‌گرا، سازوکارهای دقیق این تحول – از جمله نقش هم‌افزایی ماده، فناوری و عوامل محیطی در تولید معنا و تنظیم توجه – هنوز به طور نظام‌مند واکاوی نشده است.هدف:این پژوهش به بازخوانی پدیدارشناختی و نشانه‌شناسانه «زمان تجربه‌شده» در تقاطع گرافیک و چیدمان مترویی می‌پردازد، با هدف استخراج معیارها و فرایندهای حاکم بر تولید معنا و تنظیم توجه، و پیشنهاد بازتعریف‌هایی در مفاهیم نظری موجود.سؤالات پژوهش:(1)کدام معیارهای مادی، مکانیکی، نوری و موقعیتی، در تعامل با فرایندهای محیطی مترو، گذار از تصویر ایستا به تجربه زمان‌مند را تسهیل می‌کنند؟ (۲) این گذار چگونه ساختار نشانه‌ای و توزیع توجه را دگرگون می‌سازد؟ (۳) چه بازتعریف‌های نظری در پدیدارشناسی بدن از تحلیل این نمونه‌ها قابل استخراج است؟روش پژوهش:رویکرد کیفی با تمرکز بر مطالعه موردی چندگانه؛ داده‌ها از منابع دیجیتال و مستندات رسمی پروژه‌ها گردآوری شد و تحلیل تلفیقی بصری-نشانه‌ای و پدیدارشناختی بدن بر دو چیدمان منتخب _ کمپین «وزش در باد» آپوتک یارتات و اثر «یاپ-یوم» دیوید پرووان _ اعمال گردید.نتیجه:یافته‌ها نشان داد که تحول تصویر به تجربه زمان‌مند، محصول هم‌افزایی سه خوشه معیار است: ویژگی‌های مادی و ساختاری، زمان‌بندی واکنش‌های مکانیکی/دیجیتال، و جانمایی استراتژیک نسبت به جریان مخاطبان. گرافیک چیدمانی مترو، فراتر از نظام نشانه‌ای ایستا، به پدیده‌ای فضامند و زمان‌مند تبدیل می‌شود که معنا در آن از طریق تعامل بدن زیسته، ریتم‌های محیطی و سازوکارهای طراحی، به صورت فرآیندی و موقعیتی تولید می‌گردد. نشانه‌ها به «رویداد نشانه‌ای» ارتقا یافته و توجه تجسدی به عنوان عامل کلیدی در معناسازی عمل می‌کند. https://www.fhja.ir/article_735042.html بیان مسئله : معماری ایرانی در دوره‌های تاریخی متکی بر الگوهای هندسی و نمادین بوده است که در میان آن‌ها «فرم مربع» جایگاهی ویژه دارد. چهارطاقی، چهارصفه و هشت‌بهشت سه نمونه شاخص از الگوهای فضایی مبتنی بر مربع‌اند که در مطالعات پیشین عمدتاً به‌صورت منفرد بررسی شده‌اند. فقدان رویکرد تطبیقی و عدم تحلیل روند تکامل این سه الگو، موجب شده درک جامعی از پیوستگی ساختاری و مفهومی میان آن‌ها شکل نگیرد. هدف پژوهش :هدف این پژوهش تحلیل تطبیقی چهارطاقی، چهارصفه و هشت‌بهشت با تأکید بر تحول ساختاری، مفهومی و عملکردی آن‌ها و روشن‌سازی روند تکامل الگوهای مربع‌محور در معماری ایرانی از دوره ساسانی تا صفوی است.سؤال تحقیق:فرم مربع در الگوهای فضایی معماری ایرانی چگونه از چهارطاقی به چهارصفه و سپس به هشت‌بهشت دگرگون شده است و چه پیوستگی‌های مفهومی، کالبدی و عملکردی میان این سه الگو وجود دارد؟روش تحقیق: این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده و داده‌های آن از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی، منابع پژوهشی و تحلیل نمونه‌های شاخص معماری ایرانی جمع‌آوری شده است. روش تحلیل، تطبیقی و مبتنی بر بررسی ساختار هندسی، سازمان فضایی و معناشناسی سه الگو است.نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که چهارطاقی، چهارصفه و هشت‌بهشت سه مرحله از تکامل یک نظام فضایی مشترک‌اند و نه ساختارهایی مستقل و گسسته. چهارطاقی با مربعِ مرکزی و گنبد، بنیانِ مفهوم مرکزیت قدسی را تثبیت می‌کند. چهارصفه با توسعه جهتی و کارکردی این مرکزیت، الگوی فضایی پیچیده‌تری پدید می‌آورد. هشت‌بهشت اوج تلفیق هندسه، عملکرد و منظر است و ترکیب مربع و باغ را در قالب هندسه‌ای متعالی ارائه می‌دهد. تداوم فرم مربع در این سه الگو بیانگر جهان‌بینی ایرانی است که در آن وحدت میان فرم، معنا و عملکرد محور سازماندهی فضاست. این روند تکاملی نشان می‌دهد که معماری ایرانی با حفظ ریشه‌های هندسی، توانسته مفاهیم قدسی و عملکردهای متنوع را در ساختاری واحد ادغام کند. https://www.fhja.ir/article_735044.html بیان مسئله: خلاقیت یکی از عوامل کلیدی موفقیت در فرآیند طراحی است و توانایی طراحان در تولید ایده‌های نوآورانه بر کیفیت خروجی‌های طراحی تأثیر مستقیم دارد. محدودیت‌های زمانی و فشارهای کاری می‌تواند عملکرد خلاقانه را کاهش دهد. نظریه جریان (Flow) تجربه‌ای روان‌شناختی است که تمرکز عمیق، انگیزه ذاتی و رضایت فردی را افزایش می‌دهد و می‌تواند محرکی برای ارتقای عملکرد خلاقانه باشد. با این حال، نقش جریان به‌عنوان محرک شناختی در طراحی حرفه‌ای کمتر بررسی شده است. هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های وضعیت جریان، مؤثر بر خلاقیت طراحان و ارائه راهکارهایی مبتنی بر این مؤلفه‌هاست که بتوانند موجب افزایش خلاقیت طراحان در محیط کار معماری شوند.سؤال پژوهش: مؤلفه‌های وضعیت جریان که مؤثر بر عملکرد بهینه هستند کدامند؟ و راهکارهای منتج از این مؤلفه‌ها در جهت افزایش خلاقیت طراحان چیست؟روش پژوهش: این پژوهش با رویکردی ترکیبی (کیفی–کمی) انجام شده است. مرحله اول بصورت کیفی با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای منتج به مدل مفهومی گردید و در مرحله بعد با استفاده از مصاحبه و پرسشنامه از اساتید و معماران با حداقل 5 سال سابقه کار در دفاتر معماری، یافته‌های مرحله اول تأیید و تکمیل گردید و سپس منطبق بر آن در مرحله انتهایی به ارائه راهکار منتج گردید.نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد تجربه جریان به‌عنوان یک محرک شناختی، تأثیر قابل توجهی بر ارتقای عملکرد خلاقانه طراحان دارد. طراحانی که در حالت جریان قرار می‌گیرند، توانایی بیشتری در تمرکز، حل مسئله و تولید ایده‌های نوآورانه دارند. طراحی محیط‌ها و فرآیندهای آموزشی با هدف تسهیل تجربه جریان می‌تواند راهبردی مؤثر برای افزایش خلاقیت و کیفیت خروجی‌های طراحی باشد. این نتایج بر اهمیت توجه به عوامل ‌شناختی در فرآیند طراحی تأکید دارد و می‌تواند راهنمای عملی برای مدیران و مربیان حرفه‌ای باشد.واژگان کلیدی: نظریه جریان، خلاقیت، طراح، محیط کار خلاق. https://www.fhja.ir/article_736310.html مفرغ‌های لرستان برای متخصصان تاریخ هنر و باستان‌شناسی جایگاهی شناخته‌شده دارند. این آثار هنری، تلفیقی منحصربه‌فرد از انتزاعِ (با گرایش به اکسپرسیونیسم) و اصولِ فنیِ دقیق را به نمایش می‌گذارند. بررسی سیر تحول این صنعت، پیوند ناگسستنی هنر و صنعت در تمدن ایران را آشکار می‌سازد. به‌گونه‌ای که فراتر از بهره‌گیری از دانش فنی زمانه، هماهنگی عمیقی میان هنر و صنعت را پدیدار ساخته‌اند. این هماهنگی در فرم و کارکرد، تنوع طرح‌ها، نمادگرایی اساطیری، بیان رمزآلود مفاهیم دینی و تسلط بر ظرایف تکنیکی فلزکاری متجلی شده است. ظرافت مفرغ‌ها گواهی بر مهارت فوق‌العاده، تسلط فنی و نگرش زیبایی‌شناختی صنعتگران عصر خود است که از سوی بسیاری از پژوهندگان، به‌عنوان نماد هنر حقیقی ایران ارزیابی شده‌اند. بااین‌حال، برخی پژوهش‌ها خاستگاه این هنر را بیرون از مرزهای ایران جستجو کرده‌اند؛ بنابراین، واکاوی نظام‌مند مؤلفه‌های هنری این آثار اصیل ایرانی می‌تواند در روشن‌سازی این ابهامات تاریخی مؤثر باشد.این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و با انتخاب نمونه‌هایی از دسته‌های مختلف اشیای مفرغی لرستان (از موزه فلک‌الأفلاک و سایر موزه‌های معتبر)، باهدف بررسی هنر مفرغ‌سازی و واکاوی خلاقیت‌های هنرمندانه سازندگان آن، برای شناسایی و معرفی ویژگی‌های بارز هنری، مرتبط با صنعت ساخت این آثار به دو پرسش محوری پاسخ می‌دهد:1-مهم‌ترین مؤلفه‌های هنری به‌کاررفته در صنعت مفرغ‌سازی لرستان باستان کدام‌اند؟2-آیا در ساخت اشیای مفرغی، رابطه‌ای منطقی میان کارکرد، صنعت و هنر برقرار بوده است؟یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اشیای مفرغی لرستان، ضمن دارابودن کارکردهای مشخص و کاربردی، ازنظر تلفیق هنر و صنعت در کالبد، حجم، فرم، تزیینات و مقیاس، در بالاترین سطوح معیارهای هنری قرار دارند و پیوندی منطقی و خلق‌شده بین این سه عنصر بنیادین (کارکرد، صنعت و هنر) برقرار کرده‌اند. https://www.fhja.ir/article_737140.html 1- چکیده1-1بیان مسئله با افزایش تراکم شهری و کمتر شدن روزافزون متراژ واحد های مسکونی و همچنین تغییر الگوهای رفتاری خانواده‌ها در گذر زمان، نیاز به فضاهای داخلی انعطاف پذیر بیش از پیش حس می‌شود. این قابلیت باعث می‌شود که یک فضا بتواند در گذر زمان متناسب با نیاز‌های زمان خود تغییر کاربری بدهد و یا حتی چند کاربری را بطور همزمان در خود جای بدهد.2-1 هدفاین مقاله در راستای ارائه راهکارهای مبتنی بر انعطاف‌پذیری فضایی، سعی در شناسایی عوامل تاثیرگذار در انعطاف فضایی، شناسایی عوامل مشوق استفاده از انعطاف فضایی و بررسی بازتاب این عوامل در نمونه‌های موردی دارد. 3-1 سؤالاتموضوع مقاله سؤالاتی بنیادین را پیرامون انعطاف فضایی بیان می‌کند. از جمله این‌که چه عواملی می‌تواند افراد را به استفاده از مفهوم انعطاف فضایی تشویق کند و اگر افراد مایل به بهره‌گیری از مفهوم انعطاف‌ فضایی باشند، به وسیله کدام مؤلفه ها می‌توانند این انعطاف فضایی را در محیط خود به وجود بیاورند. 4-1 روش تحقیقمقاله موجود، یک روش پژوهش کیفی را دنبال می‌کند که با رویکرد توصیفی-تحلیلی و کمک گرفتن از روش گردآوری منابع کتابخانه‌ای و روش تحقیق فراترکیب، به شناسایی مؤلفه‌های انعطاف فضایی می‌پردازد و با تطبیق‌دادن مدل مفهومی خود با پروژه‌های موفق، راستی‌آزمایی فرضیات و یافته‌های خود را انجام می‌دهد.5-1 نتیجه‌گیریمعماری انعطاف‌پذیر می‌تواند یک راهکار مؤثر و بلند مدت برای طراحی مسکن افراد به‌شمار‌آید که در تعامل میان ساختار و سازمان فضایی، پاسخگوی نیازهای متغیر افراد در طول زمان است. انعطاف‌‎پذیری می‌تواند در مقیاس‌ها و شدت‌های متفاوت، از راهکارهای کم‌هزینه مانند مبلمان‌چندمنظوره و پارتیشن‌های متحرک تا راهکارهای سازه‌ای مانند استفاده از پلان‌های باز یا درنظر گرفتن فضاهای قابل حذف و الحاق نمود پیدا کند. انعطاف فضایی فقط وابسته به راهکار‌های پیچیده نیست، بلکه با یک نگرش آگاهانه و کمترین هزینه ممکن نیز می‌توان از راهکارهای انعطاف فضایی بهره‌مند شد. https://www.fhja.ir/article_737319.html شاهنامه شاه تهماسبی از جمله نفایس متون و نسخ خطی مصور در تمام ادوار تاریخ ایران و بلکه تاریخ جهان می‌باشد. این نسخه چه به لحاظ فن کتاب‌آرایی و چه به لحاظ قطع بسیار بزرگ خود در دنیا کم‌نظیر است و شوربختانه در دوره پهلوی دوم به صورت یکجا خریداری نشده و در نهایت سرنوشت غم‌باری را از سر گذراند. در این پژوهش به بررسی کتیبه‌های قرآنی موجود در یکی از نگاره‌های این شاهنامه با عنوان «فریدون به ضحاک ضربه می‌زند» پرداخته‌ و دلایل عمدتاً منطقی ارتباط میان داستان نگاره و کتیبه‌های قرآنی را جویا شده و به دلایل دخل و تصرف هنرمند در تبدیل آیات قرآنی به ذکر و استفاده از آن در کتیبه‌های خوشنویسی وابسته به بنا در نگاره پرداخته‌ایم، مسئله‌ای که ممکن است ساده و سطحی به نظر برسد، اما دارای مفاهیم عمیق دینی و عرفانی بوده که می‌توان به پاسخهای متقنتری دست یافت. تحقیق حاضر به صورت کیفی بوده و با رویکرد توصیفی- تحلیلی نگاره مورد نظر را واکاوی کرده‌است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که ممکن است نگارگر اذکار برگرفته از آیات قرآن کریم را به صورت آگاهانه و در جهت همذات‌پنداری با قهرمان داستان (فریدون) به کار برده‌ باشد.