بررسی رویکرد صوفیانه نگاره های جلوس شاهانه دربار سلطان حسین بایقرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مربی و عضو هیئت‌علمی گروه مرمت آثار تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران

چکیده

بیان مسئله: در میان پادشاهان تیموری، سلطان حسین بایقرا (873- 911ق) یکی از واپسین حکمرانان این سلسله، در طول 38 سال حکومتش، با ایجاد آرامش نسبی سبب شکوفایی هنر و علوم گردید و با حمایت‌های وزیر فرزانه‌اش؛ امیرعلی‌شیرنوایی باعث رونق شاخه‌های مختلف هنری شد. مسئله موردتوجه در این مقاله گرایش‌های عرفانی بر نگارگری در زمان حاکمیت وی می‌باشد.
هدف مقاله: هدف از این مطالعه چگونگی ظهور گرایش‌های عرفانی و شناسایی علل تأثیرپذیری آن در هنر نگارگری خصوصاً صحنه‌های جلوس شاهانه می‌باشد.
سؤال مقاله: در این مقاله سعی می‌شود به این سؤالات پاسخ داده شود: ارتباط و نوع نگاه مذهبی شاه چه تأثیری از لحاظ موضوعی بر نگاره‌های آن عصر گذاشته؟ و آیا سیاست‌های مذهبی، بر شمایل شاه در صحنه‌های جلوس شاهانه تأثیرگذار بوده است؟
روش تحقیق: پژوهش حاضر باتکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی به صورت کیفی و با بهره‌گیری از مستندات تاریخی و نگاره‌هایی که در آن شخص سلطان حسین بایقرا حضور یافته، سعی در نشان‌دادن تأثیر عرفان اسلامی بر نگاره‌های جلوس شاهانه دارد.
نتیجه‌گیری: سلطان حسین بایقرا به دلیل علاقه شخصی و هم به جهت سیاست‌های دربار، به عارفان و هنرمندان بالاخص نگارگران آزادی بیشتری بخشید. حضور و نقش عرفایی چون جامی در دربارش و تشکیل حلقه‌های فراوان با حضور عالمان و هنرمندان سبب ایجاد نگرش و تمایلاتی تازه در موضوعات انتخابی جهت مصورسازی کتاب گردید. بخشی از این تحولات را می‌توان در شمایل ظاهری شاه چه در پوشش چه در نوع جلوس، مشاهده کرد. حضور درویش‌مآبانه سلطان در صحنه‌های جلوس شاهانه از ویژگی بارز این نگاره‌هاست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Study of the Sufi Approach to the Paintings of the Royal Session of Sultan Hussein Bayqara

نویسنده [English]

  • Fahimeh Saravani
Instructor And Faculty Member of Restoration of Historical Monuments Department, Faculty of Art and Architecture, University of Zabol, Zabol, Iran
چکیده [English]

 Sultan Hussein Bāyqarā (1505-1468) was the last ruler of the Timurid dynasty. During the reign of 38 years, with the creation of relative calm, he caused the flourishing of arts and sciences. This was possible with the support of his wise minister, Amir Alishir Nava' that stimulated the various branches of art. Sultan Hussein Bāyqarā because of personal interest as well as the policies of his court gave more freedom to mystics and artists, especially painters. The presence of the mystics such as Jami in his court and the formation of many circles with attending of scholars and artists created new attitudes and interest in selected topics for illustrating the books. Part of this transformation can see in the appearance of king in both costumes and the style of royal coronation. Dervish-like presence of sultan at the scene of coronation is a main feature of these paintings. The present research base on a descriptive-analytical method and with using historical documentation study the paintings in which the person of Sultan Hussein Bāyqarā is present and try to show the influence of Islamic mysticism on the royal coronation paintings.
The purpose of this study is to find out how mystical issues arose and to identify this effect in the art of Persian painting, especially the scenes of royal sittin  Have mystical schools been able to influence art such aspersion  painting? How did mystical themes appear in the Persian paintings The present study, based on a descriptive-analytical method in a qualitative manner and using historical documents and drawings in which Sultan Hussein Bayqara is present, tries to show the effect of Islamic mysticism on the drawings of the royal throne Earlier, in the field of the relationship between the Timurid kings and mystics and the presence of mystical figures in the court of Sultan Hussein Bayqara, in numerous books and articles, speeches and quotations have been included and the religious policies and attitudes of Sultan Hussein Bayqara have been addressed. These historical documents are summarized by Hamideh Shahidi in an article entitled; The religious policy of Sultan Hussein Bayqara is included. Historians were also among those who rose to prominence during the reign of Sultan Hussein Bayqara. In the books left by him, there are references to the religious tendencies of the Shah. According to him, the ruling religion in Iran and the Shah himself was Sunni Hanafi Islam, but the religious interactions and actions of Sultan Hussein showed a tendency and attention to Shiism, as some consider him a Shiite. But the question is, what effect did the connection and the type of religious view of the Shah have on the themes of that era? And have religious policies influenced the image of the king in the scenes of royal enthronement? Sultan Hussein Bayqara gave more freedom to mystics and artists, especially painters, due to his personal interest and also due to the court policies. The presence and role of mystics such as Jami in his court and the formation of many circles with the presence of scholars and artists caused new attitudes and tendencies in selected subjects to illustrate the book. Some of these developments can be seen in the appearance of the king, both in the cover and in the type of sitting. The presence of the Sultan's dervish in the scenes of the royal sitting is a prominent feature of these paintings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic mysticism
  • Dervish
  • Sufi
  • persian painting
  • school of Herat
  • royal coronation
  • King Hussein Bāyqarā
  • آژند، یعقوب (1387). مکتب نگارگری هرات. تهران: فرهنگستان هنر.
  • امینی نژاد، علی (1394). آشنایی با مجموعه عرفان اسلامی، تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  • کنبی، شیلا (1377). دوازده رخ. ترجمه و تدوین یعقوب آژند، تهران: مولی.
  • فروزانفر، بدیع‌الزمان. (1361)، مأخذ احادیث معنوی، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
  • حیدری، علی و ناصر دولتشاه (1391)، "جلوه‌های تصوف، فتوت و مذهب تشیع در ورزش باستانی و زورخانه‌ای ایران"، دوفصلنامه پژوهش در مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی، شماره 4.
  • اسکندر بیک منشی (1395)، تاریخ عالم‌آرای عباسی، تهران: نشر نگاه
  • خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین (1362). حبیب‌السیر. به کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: خیام.
  • داداشی، ایرج (1379)، نسبت هنر اسلامی و مابعدالطبیعه، پرتال جامعه علوم‌انسانی، شماره 46.
  • دلریش، بشری و مصطفی لعل شاطر (1393). "موسیقی عصر تیموری باتکیه‌بر نگاره‌ها و روایات تاریخی"، پژوهش‌های علوم تاریخی، شماره 2.
  • دولتشاه سمرقندی (1338). تذکره‌الشعرا، تهران، کلاله خاور.
  • رحیمووا و پولیاکووا (1381). نقاشی و ادبیات ایرانی، ترجمه زهره فیضی، تهران: روزنه.
  • زرین‌کوب، عبدالحسین. (1377)، ارزش میراث صوفیه، تهران: امیرکبیر.
  • ساداتی زرینی، سپیده (تابستان 1387). "بررسی چگونگی تأثیرگذاری عرفان اسلامی در شکل‌گیری هنر نگارگری مکتب تیموری و تبریز صفوی". فصلنامه تحلیلی پژوهشی نگره، شماره 7.
  • سودآور، ابوالعلا (1380). هنر دربارهای ایران. ترجمه ناهید شمیرانی. تهران: کارنگ.
  • شهیدی، حمیده (1395). "سیاست مذهبی سلطان حسین بایقرا"، مطالعات تاریخ اسلام، شماره 29.
  • صفوی، سلمان (1371). عرفان عملی مسلمین. تهران: ناشر صاحب اثر.
  • متین، پیمان. (1386)، پوشاک ایرانیان. تهران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
  • میرجعفری، حسین (1385). تاریخ تحولات سیاسی، اجتماع، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوره تیموریان و ترکمانان. تهران: سمت.

Amini Nejad, Ali (2015). Introduction to the collection of Islamic mysticism, Tehran: Imam Brend, Barbara(2005). A Kingly Posture: Iconography of Sultan Husayn Bayqara, The Iconography of Islamic Art: Studies in Honour of Robert Hillenbrand, University Press of Kansas Khomeini Educational and Research Institute Publications

Golombek.Llisa and Subtelny Maria(1992). Timurid Art and Culture; Iran and Central Asia in the fifteenth Century, Leiden, Brill

-M.E.subtelny(1984) "Scenes of from the literary life of Timurid Herat" : studia Islamica in Honore Georgii-chaelis Wickens, papers in medieval studies(Torento, university of Torento).

- Subtelny, Maria(2007). Timurid in transitions: Turko-persian politics and acculturation In Medieval ran, Leiden, Brill