تحلیل عناصر بصری قالی ایرانی در خوانش تصویری قالی شیخ صفی (موزه لس آنجلس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، عضو هیئت علمی دانشکده هنرهای اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران

2 دانشیار، عضو هیئت علمی گروه گرافیک، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

بیان مسئله: قالی ایرانی با زبان هنری و تصویری به عنوان تجلیگاه عناصر بصری و نمادین جلوه نموده است. وجود مفاهیم نمادین در قالب عناصر بصری در قالی ایرانی ریشه در فرهنگ ایرانی - اسلامی دارد، از جمله نمودهای بارز آن قالی شیخ صفی متعلق به دوران صفویه است. این قالی را میتوان یکی از نمونه های بارز کاربرد عناصر بصری و نمادین در هنر قالی ایرانی دانست. این اثر نفیس به عنوان مجموعه ای ارزشمند از نقشمایه ها و موتیفهایی با مفاهیم ایرانی - اسلامی است. این پژوهش به خوانش تصویری و بررسی عناصر بصری یکی از دو نمونه قالی شیخ صفی (نمونة موجود در موزه شهر لس آنجلس) پرداخته است. 
هدف مقاله: هدف از این پژوهش شناخت و معرفی عناصر تصویری و نقشمایه های قالی ایرانی - اسلامی باتوجه به شاهکارهای هنری موجود و روشن ساختن مفاهیم نمادین آنها بوده که پایه و اساس هنر تصویری اسلامی - ایرانی را آشکار میسازد.
سؤال مقاله: در راستای این پژوهش این سؤالات مطرح بوده که قالی ایرانی تا چه اندازه به عنوان یکی از قالبهای هنری عناصر و نقشمایه های نمادین ایرانی - اسلامی را انتقال داده است؟ ویژگیهای بصری و نمادین نقشمایه های قالی شیخ صفی دارای چه بنیانهایی هستند؟
روش تحقیق: این تحقیق از نظر زمانی یک پژوهش تاریخی و از نظر هدف توصیفی - تحلیلی بوده. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای است. 
نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان میدهد، ساختار این قالی برگرفته از مفهوم بهشت مینوی و باغ مینوی اسلامی - ایرانی است. وجود عناصری بصری چون لچک، ترنج و شمسه مرکزی یا همان ترنج و قندیل هرکدام نشانی از بار معنایی نمادین موجود در این قالی است. کاربرد نقشمایه ها با ابعاد زیبایی شناختی در ظاهر و ساختار قالی به همراه مفاهیم خاص از جمله ویژگیهای این قالی نفیس است. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of Visual Elements of Iranian Carpets in Video Reading Sheikh Safi Carpet (Los Angeles Museum)

نویسندگان [English]

  • maryam motafakkerazad 1
  • Mohamad khazaei 2
1 Ph.D. Candidate in Islamic Art, Faculty Member of Tabriz Islamic Art University, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Department of Graphics (visual communication), Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Iranian rug has been manifested with artistic and visual language as a representation of visual and symbolic elements. Presence of symbolic concepts in the form of visual elements in the Iranian rug is rooted in Iranian-Islamic culture, including the prominent manifestations of Sheikh Safi rug belonging to the Safavid era. During this period, a number of exquisite rugs in the history of Iranian rug weaving have been woven such as Sheikh Safi Ardebili rug, which was one of the examples of bergamot rugs. This rug is one of the valuable rugs of Safavid history and belongs to the northwest of Iran. This artistic masterpiece like other expensive Safavid art works (especially rug weaving) is a clear representation of the ideological, intellectual and spiritual situations of that time in addition to its artistic and aesthetic value. Symbolic designs and motifs have been used in this rug that express the values, messages, and valuable meanings of the Safavid era. Sheikh Safi Ardebili rug was one of the important documents in the history of Iranian-Islamic culture and art, since the existence of symbolic visual motifs used in this rug with deep mental and intellectual support indicates the thinking and way of life of the people of the Safavid era as one of the brilliant periods of Iranian art. This rug can be considered as one of the prominent examples of using visual and symbolic elements in Iranian rug waving art. This exquisite work is a valuable collection of motifs with Iranian-Islamic concepts. In order to percept the symbolic concepts used in Iranian-Islamic arts, especially Iranian rugs, a visual reading of the visual elements of one of the two samples of Sheikh Safi Ardebili rugs (the sample in the Los Angeles City Museum) has been performed in this research. In this regard, due to the reference and artistic source of the motifs and visual elements of this rug, it has been tried to find out the original concepts of Iranian-Islamic art by studying these motifs and the basic concepts behind their formation. 
Goals: The goal of this research was to identify and introduce the visual elements and motifs of Iranian-Islamic rugs according to the existing artistic masterpieces and to clarify their symbolic concepts that reveal the basis of Islamic-Iranian visual art. In this research, by examining the valuable sample of Sheikh Safi rug in the Los Angeles Museum from the Safavid era, it has been tried to introduce and study the visual elements of the motifs of this rug. In this way, we can recognize the deep intellectual support of the Iranian rug motifs that have appeared in the form of symbolic motifs.
 Questions: In line with this research, the following questions have been raised: to what extent has Iranian rug, as one of the artistic forms, conveyed Iranian-Islamic symbolic elements and motifs? What are the foundations of the visual and symbolic features of Sheikh Safi rug motifs?
 Research Method: This research is a historical research in terms of time and it is descriptive-analytical in terms of purpose. The method of collecting information is documentary.
 Conclusion: The results showed that the growth, creativity and creation of golden examples of art works in the Safavid era, which was also the peak of Iranian rug weaving, was due to social, religious conditions and innovative views in the field of art.  Presence of artistic masterpieces in various fields, including the rug itself, has testified the rise of the arts in this period. Sheikh Safi rug has a flexible and bergamot design and the structure of the text and margins, which is manifested with a coherent structure of visual elements along with the symbolic concept of the garden of eternal paradise and a manifestation of unity in multiplicity. By studying the symbolic concepts of Sheikh Safi rug motifs and their combinations way in a structure that is based on the concept of paradise gardens in Islam, it can be found that the selection of patterns and visual elements used in this rug is conscious and in line with cultural infrastructure and a Safavid ritual. The structure of this rug is derived from the concept of Minoan paradise and Iranian-Islamic Minoan garden, because the motifs of Iranian rugs indicate a transcendental world. The use of motifs with aesthetic dimensions in the appearance and structure of the rug along with special and symbolic concepts are among the features of this exquisite rug. In such a way that visual elements including elastic, bergamot and central sun or the same bergamot and candlestick are manifested in a coherent combination with their symbolic semantic load. The unique structure of the designs in this rug can be considered as the composition and unity of the designs around the axis of the bergamot, which can be achieved by using balance and bergamot maps (bergamot, elastics, and margins) in combination with other elements. The Islamic patterns movement along with the motifs of Laleh Abbasi has created a single combination around the axis of the central bergamot with a chandelier, which is a clear manifestation of unity in the multiplicity and garden of Iranian-Islamic art. The structure of the rug is visible with flowers, buds, leaves and stems as khatai motifs along with a spiral structure moving in combination with the margins that depict the uniqueness of God and express the concept of unity in plurality. Presence of a pair of chandeliers in this rug is another prominent feature of this work because chandelier motif is rooted in the importance of the concept of light in Iranian-Islamic art. The chandelier can be considered as a symbol of a means that passes the material light through the knots and heavenly patterns, so that what is seen is more similar to spiritual light. In examining the visual elements, the proportionate of the patterns in combination with the brilliant color scheme is more visible. In this rug, the design and color in a harmonious combination with each other and with a suitable arrangement in each part have caused the eyes to rotate throughout the work and have appeared to convey a single concept. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rug
  • Sheikh Safi
  • Safavid
  • symbolic designs
-    آذرپاد، حسن، (1372)، حشمتی رضی، فضلالله، فرش نامه ایران، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
-    اسپنانی، محمد علی، (1387)، فرش صفوی از منظر نوآوری در طرح و نقش، فصلنامه علمی پژوهشی انجمن علمی فرش ایران ، شماره 9.
-    اسکندرپور خرمی، پرویز، (1380)، گلهای ختایی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، تهران، چاپ سوم.
-    اسکندرپورخرمی، پرویز) 1383)، اسلیمی و نشانها، نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.  
-    ادوراز، س، (1368)، قالی ایران، ترجمه: مهین دخت صبا، انتشارت فرهنگسرا، تهران. 
-    افرازی زاده، سید فیض اله، راد، پریسا، (1396)، شمسه نماد نور و وحدانیت در هنر اسلامی، فصلنامه پژوهشنامه مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، سال اول، شماره 7.
-    افشار، ایرج،(1376 )، جستاری در تاریخ هنر ایران(مجموعه مقالات هنر بر اساس فهرست) به اهتمام: محمد عبدلی، راضیه گرکنی، مؤسسه انتشاراتی جمال هنر-مقاله سی و سوم، سمساری، محمد، اهمیت اسب و تزئینات آن در ایران باستان.
-    بویلستون، نیکلاس، (1387)، کوماراسومامی و تفسیر نمادها، ترجمه : محتبی صفی پور، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، شماره 9.
-    چیت سازیان، امیر حسین، (1380)، بررسی دلایل تداوم و شکوفایی هنر فرشبافی ایران در دوران اسلامی، مجموعه مقالات اولین همایش هنر اسلامی در ایران، با اهتمام محمد خزایی، مؤسسه مطالعات هنر اسلامی، تهران.
-    چیت سازیان، امیر حسین، (1385)، نمادگرایی و تأثیر آن در فرش ایران، گلجام، شماره 4-5، ص37-56.
-    حشمتی رضی، فضل الله،(1395)،  تاریخ فرش)سیر تحول و تطور فرش بافی ایران)، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت)، تهران.
-    خزایی، محمد، (1380)، نمادگرایی در هنر اسلامی: تاویل نمادین نقوش در هنر ایران، مجموعه مقالات اولین همایش هنر های اسلامی در ایران، به اهتمام محمد خزایی، مؤسسه مطالعات هنر اسلامی،  تهران. 
-    خواجه احمد عطاری، علیرضا، آشوری محمدتقی، اربابی ، بیژن، کشاورز افشار، مهدی، (1394)، گفتمان باغ در فرش صفوی، گلجام، شماره 28 .
-    دیماند،اس،ام،(1379)، بافته ها و فرشهای عصر صفوی، اوج های درخشان هنر ایران، ریچارد اتینگهاوزن و علی یارشاطر،ترجمه : هرمز عبدالهی و رویین پاکباز، نشر آگه، تهران.
-    ر. دبلیو. فریه، (1374)، هنرهای ایران، ترجمه: پرویز مرزبان، فرزان، تهران.
-    رویمر،ه.ر(1380)برآمدن صفویان،  تاریخ ایران دورا ن صفویان، پژوهش دانشگاه کمبریج، ترجمه یعقوب آژند، تهران، جامی.
-    ژوله، تورج، (1391)، شناخت فرش: برخی مبانی نظری و زیرساخت های فکری، تهران، یساولی.
-    ژوله، تورج.،(1381)، پژوهشی در فرش ایران، تهران، یساولی. 
-    ساعی، علی، ( 1386 ) ، بافندگی و بافته های ایرانی از دوران کهن،  پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی- بررسی تاریخ، شماره 4 ، سال 5، صص37-68.
-    شفیعی، فاطمه، فاضلی، علیرضا، آزادی، محمد جواد، (1393)، بررسی تجلّی رمز نور در معماری اسلامی(بر مبنای نگاه اشراقی سهروردی به نور و تأکید بر شاخصهای مساجد اسلامی)، فصلنامه علمی نگارینه هنر اسلامی، شماره سوم. 
-    کاظم پور، مهدی، محمد زاده، مهدی،(1396)، مطالعه تطبیقی نقوش نمادین شیعی بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی با مسجد جامع یزد، نگره، شماره 44، صص 84-97.
-    کونل، ارنست،(  1355)، هنر اسلامی، ترجمه : هوشنگ طاهری، تهران، انتشارات توس.
-    میرزایی، عبدالله، عارف پور، فاطمه، (1393)، برخی مبانی نظری و زیرساخت های فکری در شناخت فرش با تأکید بر سلسلۀ صفوی و تحولات قالیبافی، فصلنامه نقد کتاب هنر، سال اول، شماره 3 و 4، صص131-150.
-    والکر، دانیل، (1384)، فرشهای دوران صفوی- دایره المعارف ایرانیکا- ویراستاری احسان یارشاطر- ترجمه : ر. لعلی خمسه، تهران، نیلوفر.
-    یارشاطر، احسان، (1384)، تاریخ و هنر فرشبافی در ایران- براساس دایره المعارف ایرانیکا، ترجمه: ر. لعلی خمسه، انتشارات نیلوفر، چاپ گلشن.